Co przywieźć z wyspy Santa Maria: ciastka „uszka”, koce, wiklina i ceramika

To, co na wyspie Santa Maria powstaje ręcznie, kupisz w kilku małych pracowniach, w spółdzielni w Santo Espírito i na półkach zwykłych sklepów spożywczych. Najwięcej jest ciastek i trunków. Dalej są koce, włóczka i kosze, a do tego ceramika z miejscowej gliny – rzemiosło, które prawie zniknęło, a teraz odradza się w jednej małej pracowni. Poniżej znajdziesz, co warto przywieźć, gdzie tego szukać i dokąd lepiej najpierw zadzwonić.

Jeśli na zakupy wybierasz się na wyspie tylko raz, jedź do Cooperativa de Artesanato de Santa Maria obok kościoła w Santo Espírito. Założyła ją w 1989 roku grupa kobiet z parafii, żeby ocalić tkactwo, wypiek chleba i tradycyjne ciastka wyspy i dać trochę pracy małej wsi. Spółdzielnia do dziś ma dwie części: tkalnię, w której możesz popatrzeć na pracę krosien i kupić to, co z nich schodzi, oraz kuchnię, w której piecze się tradycyjne ciastka wyspy.

Tkaniny mają regionalny certyfikat „Artesanato dos Açores”, rządowy znak rękodzieła z Azorów. W kuchni powstają biscoitos de orelha, cavacas, júlias, encanelados i kilka prostszych ciastek maślanych i czekoladowych. Często można popatrzeć, jak wałkuje się i nacina „uszka”. Zorganizowanego zwiedzania nie ma, więc po prostu zapytaj przy drzwiach.

Strona turystyczna wyspy podaje godziny otwarcia: w dni robocze 8:00–12:30 i 13:30–16:00, w soboty 9:00–14:00, w niedziele i święta zamknięte (stan na październik 2026). Wpis nie ma daty, więc jeśli jedziesz specjalnie, zadzwoń pod +351 296 884 888. Popołudnia kończą się wcześnie, a w sobotę trzeba przyjechać przed południem.

Kilka kroków dalej jest Museu de Santa Maria, zamknięte w poniedziałki. Kościół, muzeum i drogę na wschód opisuje nasz przewodnik po Santo Espírito.

Biscoito de orelha to najbardziej znane ciastko wyspy: mały trójkąt, którego rogi nacina się nożyczkami, tak że sterczą jak uszy. Formuje się je ręcznie i wypieka tylko na wyspie Santa Maria. Po upieczeniu wracają do pieca, żeby doschnąć, więc są twarde, długo się trzymają i nie kruszą się w torbie. Ze wszystkiego, o czym tu piszemy, najłatwiej je przywieźć do domu.

Na mieszaną torebkę nadają się też inne ciastka ze spółdzielni:

• Cavacas na wyspie Santa Maria to nie płaskie, lukrowane ciastka znane z kontynentu, tylko okrągłe, puste w środku i chrupiące kulki.
• Júlias to małe kuleczki z polewą nakładaną warstwami.
• Encanelados są obficie nasączone syropem cukrowym, więc zapakuj je płasko do pudełka.
• Biscoitos de aguardente, zwane też biscoito estrelado, pękają w piecu i wychodzą w kształcie gwiazdki.

Torebki z „uszkami” sprzedają też sklepy spożywcze i sklepy z rękodziełem na wyspie, co się przydaje, jeśli trafisz pod spółdzielnię w niedzielę. O smaku i o tym, kiedy się je jada, przeczytasz w naszym przewodniku po jedzeniu na wyspie Santa Maria.

Winnice na tarasach zatok São Lourenço i Maia dają vinho de cheiro, lekkie, aromatyczne wino z amerykańskich odmian winorośli, robione tradycyjnie. Wyspa wytwarza też aguardente (wódkę z winogron), vinho abafado (słodkie wino wzmacniane), bastardinho i różne likiery, przeważnie ręcznie i w małych ilościach, więc to, co znajdziesz, zależy od sklepu i od roku.

Jeśli chcesz butelkę z etykietą i certyfikatem, szukaj wina Céptico. Projekt winiarski prowadzony przez gminę Vila do Porto zaprezentował je w maju 2024 roku jako pierwsze wino z wyspy Santa Maria z certyfikatem IG Açores. Jeśli lecisz tylko z bagażem podręcznym, butelek większych niż 100 ml nie możesz w nim mieć: nadaj walizkę albo wypij wino na miejscu.

Owce z wyspy Santa Maria dawały wełnę na swetry, skarpety i dziergane czapki, a na krosnach tkano z niej koce, czasem ze ścinków. Dwa miejsca podtrzymują tę tradycję:

• Tkalnia spółdzielni w Santo Espírito, opisana wyżej, sprzedaje certyfikowane wyroby z własnych krosien.
• Sklep społeczny SALVATERRA, miejscowego stowarzyszenia rozwoju i pomocy społecznej, sprzedaje „Ovelhinha da Ilha”, ręcznie przędzoną włóczkę z wełny tutejszych owiec. To pamiątka dla każdego, kto robi na drutach.

Centro de Artesanato de São Pedro, pracownia tkacka w parafii São Pedro, wciąż widnieje na mapach i w starszych spisach. Strona turystyczna wyspy podaje, że jest zamknięta do odwołania, więc nie planuj wizyty.

Wiklinowe kosze były na wyspie Santa Maria narzędziem pracy, wiele z nich służyło przy winobraniu, a ze słomy pszennej lub jęczmiennej wyplatano kapelusze i koszyki. Aida Bairos podtrzymuje wikliniarstwo w małej pracowni przy Rua do Cotovelo 18 w Vila do Porto i każdy etap wykonuje ręcznie, od surowej wikliny po gotowy wyrób. Pracownia sprzedaje drobne wyroby z wikliny i słomy, ale tylko po wcześniejszym umówieniu: zadzwoń pod +351 296 883 348 dzień lub dwa wcześniej.

Przez stulecia Santa Maria była wyspą garncarzy na Azorach. Gliny było pod dostatkiem, a naczynia i ręcznie robione dachówki wysyłano na inne wyspy. Główną glinianką był Barreiro da Faneca, czerwony gliniasty krajobraz na północy. Naczynia i dachówki wyrabiano na wyspie do końca lat 80. XX wieku. Potem rzemiosło upadło i zostały głównie wspomnienia, same naczynia i kilka starych pieców.

Dawne wyroby zobaczysz w Museu de Santa Maria w Santo Espírito, którego stała wystawa dotyczy gliny, ceramiki i codziennego życia. Zimowe godziny otwarcia (od 1 października do 31 marca) podawano w 2024 roku jako wtorek–niedziela, 9:30–17:00. Sprawdź telefonicznie pod +351 296 884 844.

Nowe prace kupisz w SÓ Atelier w centrum Vila do Porto, w starym budynku Armazém Lisboa. Otworzyły je cztery kobiety wiosną 2023 roku. Jedna z nich, Tânia Bairos, lepi z gliny z wyspy Santa Maria, żeby przywrócić dawne rzemiosło. Pracownia organizowała warsztaty dla przyjezdnych i comiesięczne wystawy artystów związanych z wyspą. Nie znaleźliśmy godzin otwarcia, więc zapytaj w mieście albo napisz do pracowni przed wizytą.

Regionalny kalendarz wydarzeń podawał sprzedaż rękodzieła z wyspy („Artesanato Mariense”) w Mercado Municipal w Vila do Porto w pierwszą sobotę każdego miesiąca, w godzinach 9:00–13:00. Nie udało nam się potwierdzić terminów na 2026 rok, więc zapytaj na targu albo w informacji turystycznej, zanim na to liczysz.

Meloa de Santa Maria, wyspiarski melon chroniony w UE od 2015 roku, ma sezon mniej więcej od lipca do września. Jest miękki, ciężki i źle znosi podróż: zjedz go na miejscu. To samo dotyczy wszystkiego z pieca chlebowego spółdzielni. Suche ciastka kup do domu, a świeży chleb na najbliższy piknik.

Jaka jest najlepsza pamiątka z wyspy Santa Maria? Torebka biscoitos de orelha. Wypieka się je tylko na wyspie, formuje ręcznie i są na tyle twarde, że przetrwają walizkę.

Gdzie kupić miejscowe rękodzieło na wyspie Santa Maria? W Cooperativa de Artesanato w Santo Espírito tkaniny i ciastka, w pracowni Aidy Bairos w Vila do Porto wyroby z wikliny (po umówieniu), a w SÓ Atelier w Vila do Porto nową ceramikę z wyspiarskiej gliny.

Czy spółdzielnia jest otwarta w niedziele? Nie. Według wpisu działa w dni robocze 8:00–16:00 z przerwą obiadową i w soboty do 14:00. Dla pewności zadzwoń pod +351 296 884 888.

Czy na wyspie Santa Maria nadal robi się ceramikę? Dawne rzemiosło skończyło się pod koniec lat 80. Mała pracownia w Vila do Porto znów pracuje z wyspiarską gliną, a Museu de Santa Maria pokazuje zabytkowe wyroby.

• Explore Santa Maria: Cooperativa de Artesanato de Santa Maria
• Explore Santa Maria: kuchnia, słodycze i inne produkty
• Explore Santa Maria: glina
• Explore Santa Maria: owcza wełna
• Explore Santa Maria: wikliniarstwo
• Explore Santa Maria: Oficina de Artesanato de Aida Bairos
• Diário de Notícias: Santa Maria, a ilha dourada (2024)
• Projekt winiarski wyspy Santa Maria (gmina Vila do Porto)