Het oosten van Pico: Ribeiras, Calheta de Nesquim, Piedade en Ponta da Ilha

De meeste bezoekers van Pico keren om in Lajes. De berg, de wijngaarden en de lavagrot liggen allemaal aan de kant van Madalena, en als de boot van de walvissafari weer in de haven ligt, lijkt er weinig reden om verder naar het oosten te rijden. Toch loopt de weg door, langs drie dorpen van walvisvaarders en vissers, naar de vuurtoren van Ponta da Ilha op de oostpunt van het eiland. Het is het rustigste deel van Pico en een mooie halve dag als je in Lajes slaapt.

Van Lajes do Pico naar de vuurtoren is het ongeveer 22 kilometer, zonder stops een half uur met de auto. Vanuit Madalena is het ongeveer 50 kilometer, bijna een uur enkele reis. Vanaf daar wordt het een lange dag, die je het best combineert met Lajes.

Het eerste dorp ten oosten van Lajes, zo'n tien minuten rijden, ligt op een fajã: een laag lavaplateau dat ontstond toen lava over de oude kliffen stroomde en eronder nieuw land vormde. Ribeiras werd vroeg bewoond: de eerste zeevaarders zouden rond 1460 in de baai voor anker zijn gegaan.

Santa Cruz das Ribeiras is nog altijd een vissersdorp, met een lange traditie van tonijnvisserij. De haven was ook belangrijk in de jaren van de walvisvangst, en in het botenhuis bij de kade liggen nog de oude walvisboten, die nu voor recreatie worden gebruikt. Hier werden ook de eerste schepen voor het vervoer tussen de eilanden gebouwd, de Andorinha in 1915 en de Ribeirense in 1916.

Het havengebied is in 2026 een officiële zwemplek, met een seizoen van begin juni tot eind september. Als de deining de noordkust afsluit, is de zuidkant vaak rustiger.

Nog een kwartier verder naar het oosten ligt Calheta de Nesquim. De naam komt uit een legende: een scheepshond die Nesquim heette, zou drie schipbreukelingen met zijn geblaf naar deze kleine baai hebben geleid, en de hond staat in het wapen van de parochie. Boven de haven staat de kerk São Sebastião, gebouwd tussen 1851 en 1856, met twee klokkentorens die naar zee kijken.

Calheta was een walvisvaardersdorp, en het botenhuis is nu een klein plaatselijk museum. We vonden nergens gepubliceerde openingstijden, dus ga naar binnen als het open is, maar plan je dag er niet omheen. De schrijver José Dias de Melo werd hier in 1925 geboren. Zijn roman Mar Rubro (1958) en de boeken die volgden gaan over de walvisvaarders van deze dorpen; lees je Portugees, dan zijn ze de moeite waard voor je reis.

De wandelroute PRC11PIC begint en eindigt bij de haven voor de kerk. Het is een rondwandeling van 9,1 kilometer, gemiddeld zwaar, ongeveer drie uur. De route volgt de kust naar het haventje van Feteira met natuurlijke zwembaden, klimt door het bos van Fetais naar uitzicht over het dorp en de kleine vulkaankegels Pedra Aguda en Cabeço do Silvado, en daalt dan langs een oude walvisuitkijkpost af naar Poça das Mujas, een zwemplek naast de windmolen van Morro do Cão. Sommige stukken gaan over asfalt; loop daar in de berm. Poça das Mujas is in 2026 ook een officiële zwemplek, en je kunt er met de auto naartoe als je alleen wilt zwemmen.

Piedade is de laatste parochie voor de punt, een paar minuten na Calheta. Ze werd gesticht na 1506; de aardbeving van 1755 verwoestte de kerk, die vanaf 1756 werd herbouwd. De hellingen waren ooit bedekt met verdelho-wijnstokken, tot de druifluis ze uitroeide; op weg naar de vuurtoren rijd je nog langs ommuurde perceeltjes.

In Piedade staat het enige tankstation ten oosten van Lajes, een Repsol aan de regionale weg bij Altamora, in oktober 2026 elke dag open van 07.00 tot 22.00 uur. Is je tank bijna leeg, tank dan hier: op de noordkust terug richting São Roque vonden we geen enkel tankstation op de kaart.

De vuurtoren van Ponta da Ilha staat aan de lage kust bij Manhenha. Hij werd al in 1883 voorgesteld, maar pas halverwege de 20e eeuw gebouwd, op grond die verschillende eigenaren ervoor afstonden; vuurtorenregisters dateren de huidige toren op 1946. Het is een werkende vuurtoren, die je vanaf de weg en de wandelroute ziet, niet van binnen. Een weg loopt nog zo'n 700 meter door naar de kleine kade van Manhenha, die in 2026 ook een officiële zwemplek is.

De wandelroute PR03PIC Ponta da Ilha eindigt bij die kade. Hij is 6,1 kilometer, lineair, ongeveer drie uur, en ingedeeld als zwaar. Het pad blijft dicht bij zeeniveau; de zwaarte komt van de rots onder je voeten. Hij begint bij de kapel Nossa Senhora de Cima da Rocha uit 1854, gaat zo'n twee kilometer door wijngaarden en langs oude huizen, en daarna ongeveer anderhalve kilometer over ongelijk basalt langs de kust, tot een trap omhoog leidt naar de huizen van Engrade. Vandaar neem je de weg of een pad langs een paar kleine baaien naar de vuurtoren. Draag stevige schoenen, vermijd de route na regen en regel dat iemand je ophaalt, want hij komt niet terug bij het begin. Onze gids voor kustwandelingen vergelijkt hem met de andere kustroutes van het eiland.

Rij vanuit Lajes over de regionale weg naar het oosten en stop in deze volgorde: Santa Cruz das Ribeiras, Calheta de Nesquim, Piedade, daarna Manhenha en de vuurtoren. Zonder wandeling vullen de stops een ochtend of een middag. Met de rondwandeling bij Calheta of de route naar Ponta da Ilha trek je er een hele dag voor uit.

Wil je via een andere weg terug, neem dan de weg langs de noordkust richting São Roque, vanaf Manhenha ongeveer 25 kilometer en 35 minuten. Neem wat contant geld mee, want een klein café of een kraampje bij een boerderij neemt misschien geen kaart aan; onze gids met praktische zaken noemt de geldautomaten. Neem 's zomers zwemspullen mee: onze zwemgids noemt alle officiële zwemplekken van 2026, en de wandeling door Lajes is een logisch begin of einde van de rit.

Hoe ver is Ponta da Ilha van Lajes do Pico? Ongeveer 22 kilometer, zo'n half uur met de auto. Vanuit Madalena is het ongeveer 50 kilometer, bijna een uur.

Kun je de vuurtoren van Ponta da Ilha van binnen bekijken? Het is een werkende vuurtoren zonder gepubliceerde bezoektijden. Reken erop dat je hem van buiten ziet, vanaf de weg of aan het eind van de route PR03PIC.

Kun je zwemmen in het oosten van Pico? Ja. Santa Cruz das Ribeiras, Poça das Mujas bij Calheta de Nesquim en Manhenha zijn in 2026 officiële zwemplekken, met een seizoen van begin juni tot eind september.

Is er een tankstation in het oosten van Pico? Ja, één Repsol in Piedade, in oktober 2026 elke dag open van 07.00 tot 22.00 uur. Op de noordkust tussen daar en São Roque vonden we er geen.

• SIARAM, Fajã das Ribeiras, Parque Natural do Pico
• Trails of the Azores, PRC11PIC Calheta do Nesquim
• Trails of the Azores, PR03PIC Ponta da Ilha
• Cais do Pico, officiële zwemplekken 2026
• Repsol, tankstation Piedade