Lajes do Pico pieszo: kaplica z 1460 roku, fort, schody wielorybników i basen Maré

Większość ludzi przyjeżdża do Lajes do Pico na rejs z obserwacją wielorybów albo do Museu dos Baleeiros, a potem jedzie dalej. Samo miasteczko zajmuje poranek pieszo, a gmina zadbała o plan: jej Rota da Cultura Baleeira, trasa kultury wielorybniczej, wymienia 14 przystanków w mieście, każdy z własną stroną na rcb.cm-lajesdopico.pt. Ten przewodnik grupuje je według historii, od pierwszych osadników po wielorybników, i mówi, do czego możesz wejść, a do czego nie.

Lajes stoi na fajã, niskiej platformie bazaltowej, którą potoki lawy z południowo-zachodnich stoków wulkanu Topo wypchnęły w morze. Według azorskiej służby środowiskowej jest to największa platforma przybrzeżna w archipelagu. Jest to także najstarsze miasto na Pico. Pierwszy osadnik, Fernão Álvares Evangelho, miał wylądować tutaj w XV wieku.

Zacznij od najstarszego kościoła. Ermida de São Pedro zbudowali pierwsi osadnicy w 1460 roku, co czyni ją pierwszym kościołem na Pico. Jest poświęcona świętemu Piotrowi na cześć pierwszego proboszcza wyspy, brata Pedra Gigante, któremu przypisuje się sprowadzenie na Pico szczepu Verdelho. Kaplica jest mała i pobielona, z niewielką dzwonnicą po lewej i kwadratową studnią pływową po prawej. Jest wpisana jako obiekt interesu publicznego. Godziny zwiedzania nie są podane, więc poza nabożeństwami spodziewaj się zamkniętych drzwi.

Na pobliskim Largo de São Pedro stoi Padrão Henriquino, pomnik wzniesiony w 1960 roku na 500. rocznicę osadnictwa na Pico (1460–1960) i śmierci księcia Henryka Żeglarza. Oznacza on okolicę Penedo Negro, gdzie wylądował pierwszy osadnik.

Dwa mniejsze przystanki należą do tej samej historii. Ribeira de Fernão Álvares to strumień, około kilometra od miejsca lądowania, w którym osadnik znalazł wodę i zbudował pierwszy dom na wyspie. Zarządzenie gminne z 1502 roku nakładało na każdego przyłapanego na praniu w nim, między mostem a drogą do Almagreira, karę 200 réis. Dawna publiczna pralnia ma wciąż ośmiokątną studnię pływową z napisem „CM1942”, z której woda płynęła kanałem do dziesięciu zlewów. Woda była słonawa, wystarczająca do gotowania i prania.

Forte de Santa Catarina to jedyny obiekt wojskowy na Pico. Powstał w 1792 roku jako zabezpieczenie przed armiami Napoleona, a gdy zagrożenie minęło, w 1885 roku zbudowano na tym miejscu wapiennik. Gmina odnowiła go i ponownie otworzyła 26 sierpnia 2006 roku. Dziś jest tu ogród z punktem widokowym, amfiteatr pod gołym niebem i toalety publiczne, więc to dobre miejsce na dłuższy przystanek.

Convento de São Francisco z dobudowanym kościołem Nossa Senhora da Conceição to najstarszy klasztor na Pico. Założono go w 1641 roku, ukończono w 1700, a rozbudowano w latach 1768–1804. Pożar zniszczył kościół w 1830 roku, a potem odbudowano go skromniej. Zwróć uwagę na kwadratową, trzykondygnacyjną dzwonnicę i kamienną ramę wokół głównych drzwi. W budynku klasztoru mieszczą się dziś urząd miasta, posterunek policji, urząd skarbowy i lokalna gazeta O Dever, więc to czynny budynek, a nie muzeum.

Historia wielorybnictwa zaczyna się na ciągu schodów. Kiedy wartownik z Vigia da Queimada zauważył wieloryba, odpalał rakietę. Wielorybnicy z Ribeira do Meio, Silveiry i reszty okolicy rzucali wszystko i biegli do łodzi. Schody nazywają się dziś Escadaria dos Baleeiros, czyli schody wielorybników.

U ich podnóża stoją Casas dos Botes da Lagoa, trzy dwupiętrowe szopy na łodzie z końca XIX wieku. Należały do trzech towarzystw wielorybniczych: Liberdade Lajense, Estrela Lajense i Venturosa Lajense, a każda ma szerokie drzwi i rampę do wodowania łodzi. Korzysta z nich dziś miejscowy klub żeglarski, Clube Náutico das Lajes do Pico.

Wiosną 2025 roku gmina otworzyła Sala do Bote, wystawę o azorskiej łodzi wielorybniczej, w budynku Casa dos Botes na nabrzeżu przy wjeździe do miasta. Opowiada o tym, jak budowano łodzie i jak się zmieniały, i wykorzystuje wirtualną rzeczywistość. Godziny ani ceny nie zostały opublikowane, więc zapytaj w biurze turystycznym.

Na brzegu, gdzie do lat 50. XX wieku rozbierano kaszaloty, stoi Monumento aos Baleeiros autorstwa artysty Pedra Cabrity Reisa. To duża brama obłożona marmurem, z przerwą u podstawy, otwarta w stronę morza. Z obu stron wyryto nazwiska wielorybników, towarzystw wielorybniczych, szkutników i łodzi zarejestrowanych od 1954 roku.

Obok znajduje się traiol, czyli warsztat wytapiania: rampa, kamienny stół do cięcia i kotły pod gołym niebem, w których nad ogniem z drewna topiono tłuszcz na olej. Tak wytwarzano w Lajes olej wielorybi do lat 50., zanim pojawiły się fabryki.

Vigia da Queimada zbudowano w 1939 roku dla towarzystw wielorybniczych z Lajes, a zamknięto w 1984 roku, kiedy wielorybnictwo zakazano. Od 1991 roku należy do firmy organizującej obserwację wielorybów Espaço Talassa i nadal jest używana: obserwatorzy wypatrują morza i łodzi. To jedyna dwupiętrowa vigia na Azorach. Drzewa i kukurydza sąsiada zasłaniały widok z pierwszego piętra, więc dobudowano drugie. Z góry obserwatorzy obejmują wzrokiem prawie 50 mil morskich ze wschodu na zachód.

Nasz przewodnik po obserwacji wielorybów w Lajes wyjaśnia, jak vigie współpracują dziś z łodziami.

Zakończ na południowym krańcu miasta. Kąpielisko Maré to naturalny basen skalny z betonowym zejściem oraz pływanie na otwartym morzu nad półką bazaltową. Jego oficjalny profil podaje średnią temperaturę wody 21 °C w sezonie kąpielowym, który w 2024 roku trwał od 1 czerwca do 30 września, i oceniał wodę jako doskonałą w każdym roku od 2015 do 2023. Morze łatwo tu dociera, więc w dniu z wysoką falą po prostu popatrz. Po drugiej stronie wody widać górę i Castelete, wyerodowany komin dawnego podwodnego stożka wulkanicznego.

Ten sam zakątek to chroniony obszar siedliskowy i według gminy najlepsze miejsce na Pico do obserwacji ptaków brodzących, a także czapli, mew i rybitw. Ostre trzciny sprawiają, że niektóre fragmenty są trudne do przejścia. Gdzie indziej na platformie wiatrak zbudowany w latach 20. XX wieku przez Domingosa de Simasa Belém, który wrócił ze Stanów Zjednoczonych, zawalił się podczas wichury około 30 lat później i zabił go. Rząd Azorów odnowił go w latach 2020–2021 jako czatownię dla ptaków.

Gmina podaje, że Museu dos Baleeiros przy Rua dos Baleeiros jest otwarte od wtorku do niedzieli, od 10:00 do 17:30 od kwietnia do września i od 9:30 do 17:00 od października do marca, w poniedziałki zamknięte. Nasz przewodnik na deszczowy dzień opisuje zwiedzanie. Centro de Artes e de Ciências do Mar, w dawnej fabryce wielorybniczej SIBIL, która działała od 1955 roku do początku lat 80., było w październiku 2026 roku, kiedy sprawdzaliśmy, wpisane jako czasowo zamknięte.

Biuro turystyczne, otwarte w 2019 roku na placu muzeum, sprzedaje lokalne rękodzieło i książki oraz ma toalety. Podane godziny to od poniedziałku do piątku, od 9:00 do 17:00, w weekendy i święta zamknięte. Zadzwoń pod +351 292 672 486, żeby przed wyjazdem sprawdzić muzeum i Sala do Bote.

Poniedziałek to najgorszy dzień na ten spacer, bo muzeum jest zamknięte, a w weekend nie działa biuro turystyczne. Jeśli jesteś na Pico pod koniec sierpnia, Semana dos Baleeiros przywraca na wodę dawne łodzie wielorybnicze; w 2026 roku trwała od 24 do 30 sierpnia.

Ile trwa spacer po Lajes do Pico? Przeznacz poranek, a jeszcze więcej, jeśli wejdziesz do Museu dos Baleeiros, które w poniedziałki jest zamknięte.

Czy jest oficjalna trasa? Tak. Rota da Cultura Baleeira gminy wymienia 14 przystanków, a każdy ma stronę na rcb.cm-lajesdopico.pt. Strony opisują przystanki, ale nie podają odległości między nimi.

Czy w Lajes do Pico można pływać? Tak, w kąpielisku Maré na południowym końcu miasta, w naturalnym basenie skalnym z pływaniem na otwartym morzu obok. Sezon 2024 trwał od czerwca do września, a woda była oceniana jako doskonała w każdym roku od 2015 do 2023.

Jaki jest najstarszy kościół na Pico? Ermida de São Pedro w Lajes, zbudowana przez pierwszych osadników w 1460 roku. Jest mała i poza nabożeństwami zwykle zamknięta.