De geosites van Flores: kratermeren, Rocha dos Bordões, de dalen en de westelijkste rots van Europa

Flores is een hoogvlakte vol explosiekraters, doorsneden door diepe beekdalen en omringd door kliffen. Het Azoren Geopark wijst op het eiland 14 plekken aan als geosite, genummerd van FLO 1 tot FLO 14, meer dan op enig ander eiland van de westelijke groep. De meeste zie je vanaf een weg, een uitkijkpunt of een boot, en samen verklaren ze de vorm van het eiland. Deze gids neemt ze door in de volgorde waarin je ze tegenkomt op een rondrit vanuit Santa Cruz: waar je naar kijkt en waar je moet staan om het te zien.

Met vier woorden kom je een heel eind. Een maar is een krater die is weggeslagen toen opstijgend magma op water stuitte en explodeerde; de meeste meren op Flores liggen in zo'n krater. Een vulkanische schoorsteen (chaminé) is de verharde rotsprop die in een kraterpijp achterblijft nadat de zachtere kegel eromheen is weggesleten. Een gang (filão) is een muur van rots die ontstond toen magma een spleet opvulde. Een fajã is een vlakke strook land aan de voet van een klif, ontstaan doordat lava tot in zee stroomde of doordat het klif instortte.

De lijst van het geopark, met de eigen nummering:

• FLO 1: de kraters Negra, Comprida, Seca en Branca
• FLO 2: de kraters Rasa en Funda boven Lajes
• FLO 3: Fajã Grande en Fajãzinha
• FLO 4: Pico da Sé
• FLO 5: Ponta da Rocha Alta en Fajã de Lopo Vaz
• FLO 6: Rocha dos Bordões
• FLO 7: de noordoostkust
• FLO 8: de Filão dos Frades
• FLO 9: de kust bij Santa Cruz
• FLO 10: van Ponta do Albarnaz tot Ponta Delgada
• FLO 11: het dal van de Ribeira da Cruz en Ponta da Caveira
• FLO 12: de dalen van de Badanela en de Além da Fazenda
• FLO 13: het dal van Lajes en de lavafajã
• FLO 14: het Ilhéu de Monchique

De Engelstalige pagina's op de website van het geopark behandelen de eerste zes; de beschrijvingen van FLO 7 tot 14 staan alleen op de Portugese pagina's. Bekijken kost niets. Een aantal ligt in het natuurpark van Flores, waarvan het beheerplan van 2026 regels stelt over waar je mag lopen; onze gids over de regels van het natuurpark zet ze op een rij.

Begin in het stadje. De kust bij Santa Cruz is een reeks rotspunten met kleine baaien en inhammen ertussen, en daar liggen de natuurlijke zwembaden. De punten bestaan uit trachietlava, grotendeels begraven onder donkere basaltslakken die zijn uitgeworpen door Pico da Cruz, de heuvel boven het stadje, waar ooit een groeve was. In het milieu-informatiecentrum Boqueirão, in de tanks van de oude walvisfabriek, komt de rots dwars door de muren het gebouw binnen. Het centrum gaat over de zee, de vogels, de walvissen en de hydrothermale bronnen van het eiland. Onze gids over Santa Cruz beschrijft de wandeling door het stadje.

Ten zuiden van Santa Cruz stroomt de Ribeira da Cruz door een breed dal waar een aantal basaltschoorstenen uit oprijst. Het geopark noemt ze een van de geologische symbolen van het eiland. Een waterval scheidt het bovenste en middelste deel van de beek, en daarboven ligt de bron Poio Moreno, mineraalwater dat er met 24,8 °C en een pH van 6,5 uit komt.

Waar je kijkt: de Miradouro dos Arcos, aan de weg van Santa Cruz omhoog naar de meren, kijkt over het hele dal uit.

Ponta da Caveira is de steile kaap net ten noorden van de monding van de beek. Op zeeniveau zit in de basaltkliffen de Gruta dos Enxaréus, een zeegrot van ongeveer 50 meter lang en 25 meter hoog die je alleen per boot bereikt. Grottentochten vanuit Santa Cruz varen naar binnen als de zee het toelaat; Flores Fishing bood in 2026 een tocht van drie uur aan voor € 60 per persoon, met een minimum van twee. Onze gids over boottochten vergelijkt de aanbieders.

Deze twee horen bij elkaar. Pico da Sé is een trachietkoepel, aan de voet ongeveer een kilometer breed: lava die zo dik was dat ze zich boven de kraterpijp opstapelde in plaats van weg te stromen, en daarom zijn de flanken steil. Twee beken, de Ribeira da Badanela en de Ribeira d'Além da Fazenda, hebben er diepe V-vormige dalen omheen uitgesleten. Daarbij legden ze de schoorstenen en gangen in het oudere gesteente bloot, die nu als muren en ruggen uit de groene hellingen steken.

De twee beken komen samen bij een kleine stuwdam en stromen als één verder. Op het laatste stuk, rond de waterkrachtcentrale van Pisão, is het gesteente in de bedding en op de oevers tot zuilen gestold.

Waar je kijkt: de Miradouro da Casinha, aan de weg van Santa Cruz naar Fajã Grande, kijkt uit op Pico da Sé en de dalen. Het geopark wijst er ook op dat je deze dalen met canyoning kunt verkennen; onze gids over canyoning zegt wie er gidst.

Van de monding van de Além da Fazenda naar het noorden tot de baai waar de Ribeira Funda uitkomt, bestaat de kust uit hoge kliffen met watervallen, kiezelstranden, zeegrotten en eilandjes. De basaltstromen zijn tot zuilen gebarsten, het best te zien in de zeekliffen, en op sommige plekken tot ronde blokken. Het geopark noemt de eilandjes (Furado, Álvaro Rodrigues, Garajau en Alagoa), de zeegrot Furna do Galo, die je per boot kunt bereiken, de Baía da Alagoa met haar picknickpark, en de zuilen bij de monding van de Além da Fazenda.

Waar je kijkt: de uitkijkpunten aan de regionale weg ten noorden van Santa Cruz, of vanaf een boot. De Miradouro dos Caimbros, boven de baai van Alagoa, geeft het beste zicht op het strand en de eilandjes. Onze gids over het noorden van Flores beschrijft de rit.

De noordkust is een rij hoge, steile kliffen van laag op laag lava en as, doorsneden door schoorstenen en gangen. De kust is zo recht dat het geopark denkt dat breuken haar loop bepalen. Bij het haventje van Ponta Delgada is het basalt tot bollen verweerd. De visserspaden naar zee, zoals de Portal do Vento, zijn de manier om de kliffen van dichtbij te zien.

Op deze geosite staat de vuurtoren van Albarnaz. Hij werd op 28 januari 1925 voor het eerst ontstoken en kijkt uit over het kanaal naar Corvo.

De wandelroute PR01FLO begint hier en loopt langs de vuurtoren en over de kliffen naar Fajã Grande. Toen we op 9 oktober 2026 de officiële pagina met meldingen bekeken, stond hij als tijdelijk gesloten vermeld, dus reken er niet op zonder eerst trails.visitazores.com te controleren.

Boven op de centrale hoogvlakte liggen de Caldeira Negra, Caldeira Comprida, Caldeira Seca en Caldeira Branca, allemaal maars. Op Seca, de droge, na hebben ze allemaal een meer. Om de Caldeira Branca ligt een lage ring van tuf. Het meer in de Caldeira Negra is 108 meter diep, volgens het geopark het diepste van de Azoren, en daar komt ook de andere naam vandaan: Caldeira Funda (de diepe krater).

Waar je kijkt: de Miradouro das Lagoas, aan de bosweg die van de ER 2-2 aftakt, laat Negra en Comprida naast elkaar zien. Voor het weidse zicht op de hoogvlakte en haar ondiepe beken met vlakke bodem raadt het geopark de top van Morro Alto aan; onze gids over Morro Alto beschrijft de weg omhoog. Op de hoogvlakte hangen vaak wolken; wacht een paar minuten voordat je het opgeeft.

De westkust valt van de hoogvlakte steil af langs een fossiel zeeklif van ongeveer 300 meter hoog. Aan de voet liggen twee lavafajãs, deels begraven onder puin van het klif en grind dat beken zoals de Ribeira Grande naar beneden hebben gebracht. Op veel plekken valt water van het klif, dat zich beneden in poelen verzamelt; de bekendste zijn de Poço do Bacalhau en de Poço da Alagoinha, ook wel de Lagoa das Patas genoemd.

Waar je kijkt: de Miradouro do Portal, boven aan de weg naar beneden, laat beide fajãs zien en de dorpen Fajãzinha, Fajã Grande, Ponta da Fajã en Aldeia da Cuada. Onze gids over de westkust en onze gids over watervallen en meren beschrijven de wandelingen naar de poelen.

Voor de westkust, ongeveer 1.500 meter uit de kust, ligt één enkele rots van zo'n 30 meter hoog met een oppervlakte van ongeveer 3.000 m². Het is het westelijkste punt van Europa. De rots is wat overblijft van een vulkanische kegel die door de zee is weggesleten, en staat op een onderzees lavaplateau op 40 tot 50 meter diepte. Omdat het het eerste land was dat een schip uit het westen tegenkwam, gebruikten zeelieden de rots om hun koers en hun instrumenten te controleren.

Waar je kijkt: vanaf de westkust rond Fajã Grande en Ponta da Fajã, op een heldere dag.

Tussen Mosteiro en Lajedo rijst boven de weg een helling van rechtopstaande stenen zuilen op. Bordões betekent staven of wandelstokken. De zuilen ontstonden toen een lavastroom van ongeveer 570.000 jaar oud afkoelde en barstte. Ze zijn ongeveer 20 meter hoog en enkele tientallen centimeters breed, en het register van wandelroutes telt er meer dan 200.

Waar je kijkt: de Miradouro da Rocha dos Bordões, aan de ER 1-2. Het beheerplan van het natuurpark van 2026 verbiedt het publiek de rots zelf te betreden, dus kijk vanaf het uitkijkpunt en de weg. De zuilen komen het best uit in strijklicht, 's ochtends of laat in de middag.

Op het zuidelijke deel van de hoogvlakte liggen nog twee kraters van hetzelfde soort explosies van water en magma naast elkaar, met meren op heel verschillende hoogten: het meer van de Caldeira Funda op 360 meter en dat van de Caldeira Rasa op 530. Het verschil komt door hun vorm. Funda is een maar, een krater die in de grond is weggezakt, terwijl Rasa binnen een ring van tuf ligt die rond de kraterpijp is opgebouwd. Verscheidene beken monden uit in Funda.

Waar je kijkt: de Miradouro da Caldeira Rasa e Caldeira Funda, aan de verharde bosweg Caminho Florestal dos Rochões, laat beide vanaf één plek zien.

Onder die twee kraters loopt het dal van Lajes, ook Boca da Baleia genoemd, ongeveer 3 kilometer naar beneden tot het stadje. Het is breed en recht, en het geopark denkt dat het misschien is ontstaan doordat een blok grond tussen twee breuken is weggezakt. Aan de ene kant stroomt de Ribeira das Lajes, aan de andere de Ribeira Seca. Lava uit de omgeving van Boca da Baleia stroomde door het dal naar zee en bouwde de rotspunt op waarop Lajes das Flores staat.

Waar je kijkt: bij de Praia da Calheta, bij het stadje, zie je het oude zeeklif waar de lava overheen en omheen stroomde. Het staat nu terug van de kust als een fossiel klif van ongeveer 300 meter lang, tot aan de Ribeira das Lajes. Onze gids over Lajes das Flores beschrijft het stadje.

Ten westen van Lajes zijn de kliffen van de zuidkust ingestort tot twee puinfajãs. Fajã de Lopo Vaz ligt op het zuiden, heeft een bron en een strand van donker zand en kiezels, en is alleen te voet bereikbaar. Ponta da Rocha Alta, net ten westen ervan, is nieuw: die ontstond in 1985. In het klif erboven gaat basalt onderaan naar boven toe over in trachybasalt, met een paar gangen erdoorheen.

Waar je kijkt: de Miradouro da Fajã de Lopo Vaz, ongeveer 3 kilometer ten westen van het centrum van Lajes via smalle weggetjes, kijkt uit over beide. Vandaar gaat de wandelroute PRC04FLO naar beneden: 3,4 kilometer heen en terug, ongeveer twee uur, gemiddeld zwaar, met stenen treden en een reëel risico op vallend gesteente onder het klif.

De Filão dos Frades is een gang van trachiet die als een muur uit de omliggende velden oprijst, omdat het oudere gesteente eromheen zachter was en is weggesleten. Hij loopt van noord-noordwest naar zuid-zuidoost en eindigt bij het klif boven Fajã de Lopo Vaz. Het geopark noemt er geen uitkijkpunt voor, en we konden geen plek om te stoppen bevestigen, dus zie hem als iets om naar uit te kijken op weg naar het uitkijkpunt van Lopo Vaz en niet als een aparte stop.

De meeste zijn korte stops vanuit de auto. Een eenvoudige verdeling is per kant van het eiland: het oosten vanuit Santa Cruz (FLO 9, 11, 4, 12, 7), met Ponta Delgada en Albarnaz (FLO 10) aan het eind van de weg langs de noordkust; en op een andere dag de meren, de westkust, Rocha dos Bordões en het zuiden (FLO 1, 3, 14, 6, 2, 13, 5). De hoogvlakte zit vaak in de wolken terwijl het aan de kust helder is, dus kijk 's ochtends naar de lucht en draai de volgorde om als dat nodig is. Onze gids over het weer op Flores legt uit hoe je aan de hand van de wind een kust kiest.

Hoeveel geosites heeft Flores? Veertien, door het Azoren Geopark genummerd van FLO 1 tot FLO 14.

Kosten de geosites iets? Nee. Het zijn uitkijkpunten, wegbermen en kust. Een boottocht naar de zeegrotten kost extra; een aanbieder vroeg in 2026 € 60 per persoon.

Kan ik naar Rocha dos Bordões toe lopen? Nee. Het plan van het natuurpark van 2026 verbiedt het publiek de rots te betreden. Kijk vanaf de Miradouro da Rocha dos Bordões aan de ER 1-2.

Voor welke geosites heb je een boot nodig? De Gruta dos Enxaréus bij Ponta da Caveira en de Furna do Galo aan de noordoostkust zijn alleen over zee bereikbaar. Het Ilhéu de Monchique is een rots in zee die je vanaf de westkust bekijkt.

• Azoren Geopark: geosites van Flores
• Azores Trails: meldingen
• Visit Azores: Ilhéu de Monchique
• Flores Fishing: tocht langs grotten en watervallen