Ponta da Fajã op Flores: het gehucht onder de klif, de aardverschuiving van 1987 en de weg langs de watervallen

Ponta da Fajã is de laatste plek aan de westkust van Flores waar je met de auto komt. Het ligt aan de noordkant van de fajã onder Fajã Grande, een strook ommuurde akkers tussen een klif van zo'n 300 meter hoog en een kust van grijze keien. Midden in de akkers staat de kerk, en de weg vanuit Fajã Grande loopt langs een paar watervallen. Voor die weg komen de meeste bezoekers. Aan het eind ervan ligt een gehucht dat de regionale overheid na een aardverschuiving in 1987 wilde ontruimen, en dat de bewoners nooit helemaal hebben verlaten.

Dit artikel vertelt wat er gebeurde, welke regels nu gelden en hoe je de plek bekijkt zonder te staan waar de stenen naar beneden komen.

Ponta da Fajã hoort bij de parochie Fajã Grande, in de gemeente Lajes das Flores. De hele parochie had bij de volkstelling van 2021 220 inwoners. Vanaf de zwemplek van Fajã Grande is het ongeveer 1,8 km over een asfaltweg die aan de voet van de klif naar het noorden loopt. Voorbij het gehucht wordt het een onverharde weg en daarna het kustpad naar Ponta Delgada.

Vanuit Santa Cruz reken je op zo'n 40 minuten over bochtige wegen naar Fajã Grande, en nog een paar minuten naar het eind van de weg. Een winkel of café in Ponta da Fajã konden we niet bevestigen. Eet en koop water in Fajã Grande.

De meeste mensen komen voor de tocht vanuit Fajã Grande, te voet of met de auto. De wand boven de weg is een oude zeeklif, en na regen storten beekjes in lange witte stralen over de rand. De laatste voor Fajã Grande, en de bekendste, is de Poço do Bacalhau, een waterval van 90 meter met een klein bassin aan de voet waarin mensen bij rustig zomerweer zwemmen. Het is een kort stukje lopen vanaf de weg.

Te voet doe je over de 1,8 km ongeveer een half uur per richting. Zo zie je de watervallen het best, want je kunt stoppen waar je wilt en omhoogkijken. Met de auto zijn er weinig plekken om te stoppen, en onder de steilste stukken van de klif moet je niet stilstaan (daarover verderop meer).

Zo'n 1,5 km uit de kust staat de Ilhéu de Monchique, een basaltrots van ongeveer 30 meter hoog. Het Azores Geopark noemt hem het westelijkste punt van Europa: de rest van een vulkaankegel die door de zee is afgebroken, op een onderzees plateau op 40 tot 50 meter diepte. Op een heldere dag zie je hem vanaf de weg en vanaf de kust bij Ponta da Fajã.

Op 19 december 1987 stortte een deel van de klif boven het gehucht in. De rotsval verwoestte een huis, een kapel en een garage en beschadigde de omgeving. De ongeveer 50 inwoners van Ponta da Fajã werden geëvacueerd, volgens de officiële wandelgids tegen hun zin.

Twee jaar later nam het regionale parlement het Decreto Legislativo Regional 23/89/A van 20 november 1989 aan. Dat verklaarde de zone van Ponta da Fajã tot hoogrisicogebied, omdat regenwater dat in de helling trok aarde en rotsen had losgemaakt, en verbood er elke nieuwbouw en het wonen in de bestaande huizen. Nieuwe aardverschuivingen bij Covas in 1991 leidden in 1992 tot een resolutie die schadevergoeding voor de eigenaren aanbeval.

Het verbod maakte het gehucht niet leeg. Veel bewoners kwamen terug en trokken weer in een deel van de huizen, en daarom zie je er nu verzorgde tuinen en geschilderde muren. Het officiële wandelregister zegt dat er nu nog maar heel weinig mensen vast wonen; de Portugese Wikipedia houdt het op ongeveer 20.

In augustus 2021 trok het regionale parlement het decreet van 1989 in met het Decreto Legislativo Regional 27/2021/A van 12 augustus 2021, maar het bouwverbod in de zone van Ponta da Fajã bleef. Een bijbehorende resolutie, 47/2021/A, gaat over maatregelen om het risico te verkleinen en de hellingen te stabiliseren.

In sommige reisgidsen lees je nog dat Ponta da Fajã een "officiële hoogrisicozone" is. Het decreet dat er een van maakte bestaat niet meer; het verbod op nieuwbouw blijft. Voor jou als bezoeker verandert dat niets: na zware regen laat de klif nog steeds stenen los.

Ook recent komen hier rotsvallen voor. Bij de storm van 28 december 2025 meldde de civiele bescherming meerdere aardverschuivingen op de regionale weg bij Fajã Grande, die de weg gedeeltelijk blokkeerden, en een beek in het dorp trad buiten haar oevers met modder en puin. Een aardverschuiving in Lajedo, verder naar het zuiden, blokkeerde daar het grootste deel van de weg.

• Ga op een droge dag. Het decreet van 1989 wees regenwater in de helling aan als oorzaak, en stenen en modder komen naar beneden tijdens en vlak na zware regen.
• Parkeer of picknick niet vlak onder de klif. Stop waar de weg duidelijk van de voet van de klif af loopt.
• Heb respect voor de huizen. Hier wonen mensen en de akkers zijn privé. Kijk vanaf de weg.
• Is de weg afgesloten met een slagboom of lint, keer dan om. Na zware regen kun je bij je accommodatie of bij de gemeente Lajes das Flores (+351 292 590 800) vragen of de weg vrij is.
• Op de kust liggen de keien los en daarachter ligt de open Atlantische Oceaan. Er is geen zwemplek en geen strandwacht. Zwem liever in Fajã Grande.

De kerk midden in de akkers is de kerk van Nossa Senhora do Carmo, gebouwd in 1898. Ponta da Fajã had tot 1922 een eigen pastoor, en in 1971 werd het gebouw opgeknapt. Het is een eenbeukige kerk met een klokkentoren, en aan die kerk zie je vanaf de uitkijkpunten boven waar het gehucht ligt. Openingstijden konden we niet bevestigen; reken erop dat hij buiten de diensten en feesten dicht is.

Het wandelpad PR01FLO van Ponta Delgada naar Fajã Grande daalt via de klif af naar Ponta da Fajã en eindigt bij de zwemplek van Fajã Grande. Het is 13 km lang, geldt als zwaar, duurt ongeveer vierenhalf uur en wordt afgeraden als je last hebt van hoogtevrees.

Op 18 oktober 2026 stond het op de officiële meldingenpagina van trails.visitazores.com als tijdelijk gesloten, als enige route op Flores. De weg tussen Fajã Grande en Ponta da Fajã is een openbare weg die bewoners elke dag gebruiken, maar de melding zegt niet welk deel van het pad dicht is, dus blijf op het asfalt en ga niet verder waar het ophoudt. Kijk op de meldingenpagina voor je iets aan deze kust plant, en lees onze wandelgids voor de routes die open zijn.

De bus van UTC rijdt alleen op werkdagen. Volgens de dienstregeling waar de website in 2026 naar linkt, vertrekt lijn 3 om 11.00 uur uit Lajes en is om 11.47 uur in Fajã Grande, terug om 15.00 uur; lijn 5 van Santa Cruz naar Fajã Grande rijdt alleen in juli en augustus. Vanaf de halte in Fajã Grande loop je de 1,8 km. Controleer de tijden ter plekke, want de gepubliceerde dienstregeling is al een paar jaar oud.

Ponta da Fajã past in een halve dag in Fajã Grande. Onze gids over Fajã Grande en Fajãzinha beschrijft de zwemplek en het dorp, en onze gids over watervallen en kratermeren combineert de watervallen van de westkust met de meren in één dag. Het mooiste moment op deze weg is zonsondergang boven de open zee, met Monchique recht voor je.

Kun je Ponta da Fajã bezoeken? Ja. De weg vanuit Fajã Grande is openbaar en in het gehucht wonen nog mensen. Ga bij droog weer, stop niet onder de klif en blijf van de privéakkers af.

Is Ponta da Fajã nog een hoogrisicozone? Het decreet van 1989 dat het tot een hoogrisicozone verklaarde, is in augustus 2021 ingetrokken, maar het bouwverbod bleef, en na zware regen vallen er nog steeds stenen.

Hoe ver is de Poço do Bacalhau van Ponta da Fajã? Hij ligt aan de weg van 1,8 km tussen Ponta da Fajã en de zwemplek van Fajã Grande, aan de kant van Fajã Grande.

Kun je van Ponta da Fajã naar Ponta Delgada wandelen? Op dit moment niet. Het kustpad PR01FLO stond op 18 oktober 2026 als tijdelijk gesloten vermeld. Kijk op trails.visitazores.com voor je vertrekt.

• Trails of the Azores: PR1FLO Ponta Delgada - Fajã Grande
• Trails of the Azores: meldingen
• Fajã Grande, Portugese Wikipedia
• Decreto Legislativo Regional 27/2021/A
• Visit Azores: Poço do Bacalhau
• Azores Geopark: Ilhéu de Monchique
• Observador: aardverschuivingen op Flores bij de storm van 28 december 2025
• UTC: dienstregeling Flores