De priolo op São Miguel: het Priolo-centrum, het Tronqueira-bos en waar je de Azorengoudvink ziet

De priolo, of Azorengoudvink, leeft op São Miguel en nergens anders ter wereld. Zijn hele leefgebied is een strook oorspronkelijk laurierbos in het noordoosten van het eiland, in de bergen achter Nordeste en Povoação. In Sete Cidades of Furnas zie je hem niet, en toevallig kom je hem nauwelijks tegen. Wil je er een zien, plan dan een ochtend in de Serra da Tronqueira rond het Centro Ambiental do Priolo, het bezoekerscentrum dat de Portugese vogelbescherming SPEA runt in een oud boswachtershuis. Dit artikel gaat over het seizoen en de tours van het centrum, hoe de vogel eruitziet en hoe je hem zoekt, en wat je doet in oktober en november, als jonge pijlstormvogels op de straten van het eiland neerkomen.

De priolo is een gedrongen vink van 15 tot 17 cm en ongeveer 30 gram. Kap, gezicht, vleugels en staart zijn zwart, de rest van het verenkleed grijs tot grijsbruin. De roze borst van de gewone goudvink heeft hij niet, dus op het eerste gezicht valt hij weinig op. Mannetjes en vrouwtjes zien er bijna hetzelfde uit. Meestal hoor je hem voordat je hem ziet: de contactroep is een kort, zacht fluitje dat een beetje weemoedig klinkt.

Hij eet vooral plantaardig: zaden, vruchten, bloemknoppen, sporendoosjes van varens en mostopjes. Een van de belangrijkste voedselbronnen is Clethra arborea, de lelietjes-van-dalenboom. In de loop van het jaar trekken de vogels de hellingen op en af, afhankelijk van welke planten er dan voedsel geven, ruwweg tussen 300 en 800 meter.

In de negentiende eeuw kwam de priolo rond Furnas zo veel voor dat sinaasappeltelers hem als plaag zagen. Daarna gold hij vanaf 1932 als uitgestorven, tot hij in 1967 weer opdook. Eind jaren zeventig schatte men dat er nog 30 tot 40 paren waren. Het laurierbos waarin hij voedsel zoekt was flink gekrompen, en invasieve planten hadden een groot deel van de rest overwoekerd.

Het herstel kwam via zes Europese LIFE-natuurprojecten in bijna dertig jaar. Volgens het agentschap van de Europese Commissie dat ze financiert, begon het eerste LIFE-project met minder dan 100 broedparen. In 2023 telde men meer dan 1.300 vogels, al acht jaar stabiel. Bijna 450 hectare laurierbos is hersteld en bijna 500.000 inheemse bomen zijn geplant. Op de Rode Lijst van de IUCN ging de soort van ernstig bedreigd in 2003 naar kwetsbaar in 2016.

Het leefgebied is nog altijd klein: zo'n 580 hectare rond de Pico da Vara, met 1.103 meter het hoogste punt van het eiland. Van september tot december duikt een kleinere groep ook verder naar het westen in dezelfde bergrug op, bij Salto do Cavalo, waarschijnlijk jonge vogels die zich na het broedseizoen verspreiden. In het westen van het eiland is hij nooit waargenomen.

Het centrum ligt in het bosrecreatiegebied Cancela do Cinzeiro bij Pedreira, in de gemeente Nordeste. Het project LIFE Priolo hielp het te bouwen. Binnen vind je een tentoonstelling over de priolo en het laurierbos, een klein winkeltje en een bar voor koffie of thee.

Volgens de website van het centrum is het open van 15 februari tot 15 november, dinsdag tot en met zaterdag, van 10.30 tot 18.00 uur. Buiten die data en tijden kun je op afspraak komen, als er iemand van het personeel tijd heeft. Zondag en maandag staan niet in het rooster, en vanaf half november moet je een bezoek vooraf afspreken.

Met de auto neem je de snelweg richting Nordeste, dan de regionale weg omhoog naar Pedreira, en volg je de borden naar het Centro Ambiental do Priolo. Het centrum geeft als positie 37°48'5.8"N, 25°9'47.39"W. Bel vóór een lange rit naar +351 918 536 123 of mail naar centropriolo@spea.pt, want bij de openingstijden op de site staat geen jaartal.

De beste kans op een priolo heb je als je met de gidsen van het centrum op pad gaat. In oktober 2026 noemde de website vier tours, prijzen per persoon bij een groep van twee of meer (ben je alleen, vraag dan naar de prijs):

• Tour Priolo: drie uur, met de auto, € 40. Dit is de tour die om de vogel zelf draait.
• Tour Laurissilva: tweeënhalf uur te voet door het laurierbos, € 20.
• Tour Viveiros: tweeënhalf uur te voet, een bezoek aan de kwekerijen waar de inheemse planten voor het bosherstel worden opgekweekt, € 20.
• Tour Full-day: zes uur, met de auto, € 75.

Je boekt via het formulier op de tourpagina van het centrum. Vaste begintijden staan er niet op, de tijd spreek je bij het boeken af. De bergen rond de Pico da Vara hangen vaak in de wolken, en in de mist hoor je de vogels wel maar zie je ze niet. Vraag dus om het vroegste tijdstip en houd zo mogelijk een reservedag vrij.

De priolo zit vaak in de wolken, vaak hoog in de bomen en is vaak stil, waardoor je hem bij een kort bezoek moeilijk op eigen houtje vindt. Probeer je het toch:

• Blijf op wegen en gemarkeerde paden. Het gebied Tronqueira en Planalto dos Graminhais is een beschermd leefgebied, en de top van de Pico da Vara is een natuurreservaat.
• Luister naar het fluitje en let op de boomtoppen.
• De officiële klim naar de Pico da Vara, PRC07SMI, begint bij het boswachtershuis Atalhada boven Santo António Nordestinho. Je hebt een vergunning nodig: de folder van de route linkt naar een aanvraagformulier. Het natuurpark heeft de paden via Algarvia om veiligheidsredenen gesloten, dus de route vanaf Santo António Nordestinho is de enige toegestane weg omhoog. Meer over de klim en de uitkijkpunten aan de kust daaronder lees je in onze gids over Nordeste en Povoação.

De andere vogel die je in de herfst op São Miguel kunt tegenkomen, is de cagarro, de Kuhls pijlstormvogel. Hij broedt aan de kust, en de jongen verlaten het nest in oktober en november op weg naar zee. Veel van hen raken tijdens hun eerste vlucht in de war door de kustverlichting en komen op het land terecht, waar katten, auto's en uitputting ze fataal worden.

SPEA organiseert op São Miguel SOS Cagarro-reddingsbrigades in Vila Franca do Campo, Povoação en Nordeste. In 2026 verzamelden de brigades in Vila Franca bij de Clube Naval, met nachtpatrouilles van 21.00 tot 2.00 uur en vrijlatingen op weekend- en feestdagochtenden vanaf 10.00 uur. Geredde vogels worden de volgende ochtend op dezelfde plekken vrijgelaten. Iedereen kan zich aanmelden via de SOS Cagarro-pagina van het centrum; aangemelde vrijwilligers zijn verzekerd tegen ongevallen.

Vind je een pijlstormvogel op de grond, dan vraagt SPEA je om hem te redden en de redding te melden via het formulier van de regionale overheid, dat op de SOS Cagarro-pagina staat. Kun je de vogel zelf niet oppakken, bel dan de milieulijn SOS Ambiente op 800 292 800.

Het centrum en de kust van Nordeste vullen samen een dag. Doe eerst de tour of het centrum en rijd daarna naar beneden naar de uitkijkpunten Ponta do Sossego en Ponta da Madrugada, of westwaarts langs de noordkust richting de theeplantage Gorreana. Overnacht je in Ponta Delgada, dan wordt het een lange dag, dus vertrek vroeg. Check in de winter van tevoren of er iemand in het centrum is.

Waar kun je de Azorengoudvink zien? Alleen op São Miguel, in het laurierbos van de Serra da Tronqueira rond de Pico da Vara, helemaal in het oosten van het eiland.

Wanneer is het Priolo-centrum open? Volgens de website van 15 februari tot 15 november, dinsdag tot en met zaterdag van 10.30 tot 18.00 uur, op andere dagen op afspraak. Bel vooraf.

Wat kost een priolotour? In oktober 2026 kostte de Tour Priolo van drie uur € 40 per persoon bij twee of meer personen, en de wandeltours € 20.

Wat doe je met een pijlstormvogel op de grond? Red hem en meld hem via het SOS Cagarro-formulier, of bel SOS Ambiente op 800 292 800 als dat niet lukt.

• Centro Ambiental do Priolo: het centrum, openingstijden en route (SPEA)
• Centro Ambiental do Priolo: tours en prijzen (SPEA)
• SOS Cagarro-brigades en wat te doen met een gevallen vogel (SPEA)
• Centro Ambiental do Priolo, agenda 2026 (SPEA)
• Centro Ambiental do Priolo, Visit Azores
• How LIFE pulled one of Europe's rarest birds back from extinction, CINEA (Europese Commissie), 2023
• Routefolder PRC07SMI Pico da Vara, Trails Azores
• PRC07SMI Pico da Vara: gesloten trajecten en toegestane route, regering van de Azoren
• Azores bullfinch, Wikipedia