Wilde planten op Corvo: het natuurpark, de kratermoerassen en de zeldzame endemen

Corvo is 17 vierkante kilometer weiland, klif en krater, en de meeste bezoekers komen voor het uitzicht in de Caldeirão of voor de vogels. De planten zie je makkelijk over het hoofd. Toch heeft het eiland naar verhouding meer endemische plantensoorten dan welke andere plek op de Azoren ook, en een paar daarvan behoren tot de zeldzaamste planten ter wereld. Deze gids behandelt hoe het eiland beschermd is, wat waar groeit, welke zeldzaamheden je vrijwel zeker niet te zien krijgt en hoe je naar de rest kijkt zonder ze te beschadigen.

Op Corvo overlappen drie lagen bescherming elkaar. Het Natuurpark van Corvo (Parque Natural do Corvo) werd in december 2006 bij regionaal decreet opgericht en omvat de Caldeirão, de kliffen en een stuk zee rond het eiland. In 2007 maakte UNESCO het hele eiland, met een groot omringend zeegebied, tot biosfeerreservaat: in totaal 25.853 hectare, waarvan ongeveer 3.028 hectare de streng beschermde kernzone vormt. En de krater en de kust zijn volgens EU-recht een Natura 2000-gebied, dat volgens de telling van de regionale regering uit 2007 ongeveer 41% van het land van het eiland beslaat.

Dit alles betekent geen omheind reservaat. Koeien grazen in de krater, en de gemeente presenteert de traditionele, overwegend pastorale landbouw van het eiland als onderdeel van wat het biosfeerreservaat beschermt. Volgens dezelfde telling uit 2007 wordt ongeveer 57% van de weilanden door de gemeenschap beheerd en niet door individuele eigenaren.

Corvo was ooit bedekt met laurierbos en Azorenceder, de kortbladige jeneverbes Juniperus brevifolia. De eerste kolonisten kapten het bos voor hout, vooral de ceder, en maakten later de hellingen vrij voor weiland, dus het meeste bos is verdwenen. Wat over is, overleeft waar koeien en mensen niet makkelijk konden komen: de steile binnenwanden van de krater, de natte grond op de bodem, een paar beekgeulen op de oostelijke helling en de zeekliffen, die langs het grootste deel van de kust meer dan 100 meter oprijzen.

Het dossier van de regionale regering uit 2007 voor het biosfeerreservaat telt meer dan 90 endemische plantentaxa op het eiland, het hoogste aandeel endemen van alle eilanden van de Azoren. Negentien soorten staan op de lijst van de EU-Habitatrichtlijn van planten die beschermde gebieden nodig hebben. Acht zijn mossen en verwanten (bryofyten) op de Europese Rode Lijst, waaronder het mos Echinodium renauldii, dat het dossier omschrijft als een van de meest bedreigde ter wereld.

De Caldeirão is tot 300 meter diep, en op de bodem liggen meren, kleine eilandjes en een uitgestrekt moeras. Op Corvo komen vier prioritaire EU-habitats voor: Macaronesische endemische heide, actief hoogveen, dekveen en veenbos. Op de kraterbodem betekent dat veenmos (Sphagnum), biezen en zeggen. Azorenceder, Azorenbosbes (Vaccinium cylindraceum) en heide behoren tot de struiken die het dossier voor deze habitats noemt.

Sphagnum houdt water vast als een spons en wordt makkelijk platgetrapt. Loop je de PRC02COR-rondwandeling in de krater, blijf dan op het gemarkeerde pad, ook waar het in modder verandert: om een plas heen stappen en op het mos gaan staan beschadigt het meer dan natte schoenen doen. Onze gids over de Caldeirão behandelt de route, de mist en hoe je bij de kraterrand komt.

De beste plek om inheemse struiken van dichtbij te zien, is de PR01COR-route van de kraterrand naar het dorp. Op een deel van de afdaling loopt het pad tussen Azorenheide (Erica azorica) en ceder, allebei endemisch op de Azoren, voordat het bij de door stenen muurtjes omgeven weilanden boven het dorp komt. De gids over de Cara do Índio-wandeling geeft de afstanden en de route.

De kustkliffen hebben hun eigen plantengemeenschap, die het dossier omschrijft als gedomineerd door het endemische gras Festuca petraea, met Azorina vidalii (een roze bloeiende klokjesachtige die alleen op de Azoren voorkomt), de Azorenwolfsmelk Euphorbia azorica, de Azorenpeen Daucus azoricus, heide en zeeschuimkruid. Veel hiervan groeit waar niemand bij kan, en daarom heeft het overleefd.

Twee planten van het eiland zijn bijna verdwenen. Het Azorenvergeet-mij-nietje, Myosotis azorica, een plantje met diepblauwe bloemen, werd in 1842 beschreven door de Britse botanicus H. C. Watson en groeit alleen op Flores en Corvo, tussen ongeveer 400 en 600 meter. De IUCN classificeert het als kwetsbaar, en het is bij regionale wet beschermd. In 2012 waren er op Corvo maar vijf planten bekend, op een klif die later door een aardverschuiving werd verwoest, en men vreesde dat de soort verloren was. In augustus 2014 vond een team van SPEA, de Portugese vereniging voor vogelbescherming, en de Technische Universiteit München ongeveer 50 bloeiende planten op de kustkliffen van Corvo.

De ereprijs Veronica dabneyi, nog een Azoriaanse endeem, was sinds 1938 niet meer verzameld, totdat botanici hem op Flores terugvonden en op Corvo herontdekten, zoals ze in 2002 meldden.

Bij een normaal bezoek zie je geen van beide, en je moet ze ook niet op de kliffen gaan zoeken. Zij zijn de reden dat de beschermde zones en de gemarkeerde paden bestaan.

In dezelfde habitats leven dieren die bijna nergens anders voorkomen. Het dossier noemt Hipparchia occidentalis, een bruine vlinder die endemisch is op de Azoren en alleen op Corvo en Flores leeft. De IUCN noemt hem bedreigd, maar het dossier beschrijft zijn populatie op Corvo als talrijk, dus de kans is groot dat je er een ziet op de grasrijke hellingen. Voor de zeevogels en de trekvogels in oktober, zie onze gids over vogels kijken.

Het Corvo Wild Birds Interpretation Centre in Vila do Corvo is het bezoekerscentrum van het natuurpark. De tentoonstelling gaat vooral over vogels, maar stelt ook het natuurpark en het biosfeerreservaat voor, en een virtualrealitytour neemt je mee rond het eiland. In het gebouw staat ook de laatste molen van Corvo, die tot begin jaren zestig werd gebruikt. In 2026 is het open van maandag tot en met vrijdag, 09:00 tot 12:30 en 13:30 tot 17:00. Het is een goede plek om te beginnen als je op een doordeweekse dag aankomt en de krater in de wolken ligt.

• Blijf in de krater en op de kliffen op gemarkeerde paden.
• Pluk geen planten en neem geen mos mee, ook geen kleine stukjes.
• Sluit elk hek achter je: de weilanden zijn werkend boerenland.
• Blijf weg van klifranden. De planten die ertoe doen, groeien op wanden die je van bovenaf niet ziet, en de kliffen vallen meer dan 100 meter steil af.

Is heel Corvo een beschermd gebied? Het hele eiland en een groot zeegebied eromheen vormen een UNESCO-biosfeerreservaat, ingesteld in 2007. De strengste bescherming, het natuurpark en het Natura 2000-gebied, geldt voor de Caldeirão, de kliffen en de kust. Het dorp en het boerenland horen bij het reservaat, maar er wordt gewoond en geboerd.

Waar zie ik inheemse planten op Corvo? Op de bodem en de binnenwanden van de Caldeirão, op de PRC02COR-rondwandeling en op een deel van de PR01COR-route naar het dorp, waar Azorenheide en ceder naast het pad groeien.

Kan ik het Azorenvergeet-mij-nietje zien? Vrijwel zeker niet. Het groeit alleen op Flores en Corvo, vooral op onbereikbare kliffen, en in 2014 werden er op Corvo maar ongeveer 50 bloeiende planten gevonden.

Is het bezoekerscentrum in het weekend open? Nee. In 2026 is het alleen open van maandag tot en met vrijdag, 09:00 tot 12:30 en 13:30 tot 17:00. Plan een bezoek op een doordeweekse dag als je het wilt zien.