Geschiedenis en legendes van Corvo: de stenen ruiter, de Carthaagse munten, de piraten en het belastingverzoek van 1832

Voor de meeste mensen is Corvo een kort bezoek: een paar uur, een wandeling rond de krater en weer terug op de boot. Het dorp zegt je veel meer als je vooraf iets van het verhaal kent. Waarom staat er een buste van een 19e-eeuwse minister voor het gemeentehuis? Waarom draagt de beschermheilige de titel "der Wonderen"? En waarom praten mensen nog steeds over een standbeeld dat alleen uit een 16e-eeuwse kroniek bekend is? Deze gids behandelt de legendes, de geschiedenis zoals de gemeente die vertelt, en waar je die op het eiland kunt zien.

In zijn kroniek over prins Dom João, gepubliceerd in 1567, schreef de koninklijke kroniekschrijver Damião de Góis dat de eerste Portugezen die het eiland bereikten een stenen beeld vonden van een man te paard, op een plaat. De rechterarm van de ruiter was uitgestrekt, met de wijsvinger naar het westen.

Volgens Góis stuurde koning Manuel I een tekenaar om er een tekening van te maken en daarna een man uit Porto om het naar Lissabon te brengen. Onderweg brak het. Alleen de hoofden van het paard en de ruiter, de rechterarm van de ruiter en een voet met een deel van een been kwamen heel aan.

Historici zijn het er nog steeds niet over eens. Sommigen wijzen erop dat rotsformaties op het eiland van een afstand op figuren kunnen lijken en denken dat het verhaal uit een daarvan is gegroeid. Anderen zeggen dat Góis een zorgvuldige kroniekschrijver was en dat zijn verslag niet zomaar terzijde geschoven moet worden. Zie het als een legende met een respectabele bron, niet als een feit.

Het tweede verhaal gaat over geld. In 1749 zou na een storm een zwarte pot met munten uit de fundering van een gebouw op Corvo zijn gespoeld. Het enige verslag van de vondst is een rapport dat Johan Frans Podolyn, een in Portugal geboren Zweed, in 1778 in Göteborg publiceerde. Hij zei dat de Spaanse historicus Enrique Flórez hem in 1761 in Madrid negen van de munten had gegeven: twee gouden en vijf bronzen uit Carthago, en twee bronzen uit Cyrene in Noord-Afrika, alle van rond 200 v.Chr.

Als ze echt zijn, zouden de munten Carthaagse zeelieden meer dan 1.600 jaar vóór de Portugezen midden in de Atlantische Oceaan plaatsen, en dat valt moeilijk te rijmen met alles wat we verder weten: antieke geografen lijken de Azoren niet te hebben gekend, en archeologen hebben geen spoor gevonden van mensen op de eilanden vóór de 15e eeuw. Sommige onderzoekers vinden de munten zoals ze beschreven zijn passend bij echte exemplaren; anderen vermoeden bedrog, of munten die een veel latere bezoeker heeft achtergelaten.

De gedocumenteerde geschiedenis begint rond 1452, toen de zeevaarder Diogo de Teive Corvo ongeveer tegelijk met Flores zag liggen. Eerst trok het weinig kolonisten, omdat het zo klein was. Halverwege de 16e eeuw stuurde de kapitein-donataris Gonçalo de Sousa tot slaaf gemaakte mensen uit Kaapverdië, waarschijnlijk van het eiland Santo Antão, om het land te bewerken en vee te houden. Rond 1580 volgden kolonisten uit Flores, en vanaf 1674 had Corvo een eigen parochie.

De mensen leefden van landbouw, visserij en vee, en vooral voor eigen gebruik. Toch was het eiland niet zo afgesneden als het op de kaart lijkt. Portugese vloten gebruikten de wateren eromheen als verzamelpunt, waar schepen uit het rijk wachtten op een escorte terug naar Europa.

Dat verkeer trok ook kapers aan, en eind 16e en in de 17e eeuw volgden de aanvallen elkaar op. In 1632 probeerden Barbarijse piraten te landen bij Porto da Casa, de oude aanlegplaats van het eiland onder het dorp, en werden ze verdreven. Volgens de plaatselijke overlevering vochten de eilanders met stenen en kaatste het beeld van de beschermheilige de schoten van de piraten terug naar hun eigen schepen. Sindsdien was zij Onze-Lieve-Vrouw der Wonderen.

De eerste kapel, beneden bij zee, werd in 1632 door de piraten verwoest. De huidige kerk werd in 1795 herbouwd, en dat jaartal staat nog boven de deur. Ze brandde in 1932, maar het beeld van de heilige werd gered: een Vlaams beeld uit de 16e eeuw dat volgens de plaatselijke overlevering op zee werd gevonden. Haar feest op 15 augustus is nog altijd de belangrijkste dag van het jaar op het eiland.

De aanvallen hebben misschien ook het dorp gevormd. De oude kern is een kluwen van smalle steegjes tussen basaltmuren, en de routebeschrijvingen van het eiland verbinden die indeling met de piratenaanvallen van de 16e en 17e eeuw.

Het grootste deel van zijn geschiedenis betaalde Corvo zware heffingen aan zijn feodale heer, in geld en in tarwe. In 1832, tijdens de Liberale Oorlogen, voer een groep eilanders naar Terceira, waar de liberale regering van Dom Pedro IV haar troepen organiseerde, en vroeg om verlichting. Minister José Xavier Mouzinho da Silveira was getroffen door hun armoede. Bij een decreet van 14 mei 1832 werden de geldbelastingen afgeschaft en de afdracht in tarwe gehalveerd. In hetzelfde jaar werd de nederzetting verheven tot stad, Vila do Corvo, en werd het eiland een gemeente, nu de kleinste van Portugal.

In zijn testament vroeg hij om begraven te worden op de begraafplaats van Corvo, "het kleinste van de Azoren". Hij stierf in 1849 in Lissabon en werd in werkelijkheid begraven in Margem, in de gemeente Gavião, op het vasteland. Het eiland herdenkt hem met een buste van basalt en marmer op het plein bij het gemeentehuis, waar de donkere steen voor de zee staat en de lichte kalksteen voor het land.

Amerikaanse walvisvaarders deden Flores aan om bemanning aan boord te nemen, en mannen van Corvo monsterden aan als harpoeniers, met een reputatie voor moed. Vanaf Corvo zelf werd tot halverwege de 20e eeuw op walvissen gejaagd, en een historische walvissloep is te zien in Casa do Bote, het toeristenbureau.

Tussen 1900 en 1980 daalde de bevolking van 808 naar 370, vooral door emigratie naar de Verenigde Staten en Canada. In 2023 telde het eiland 435 inwoners.

De luchthaven ging in 1983 open, en in 1991 begonnen geregelde vluchten naar Flores, Faial en Terceira. Tegenwoordig leeft het eiland vooral van vee, en in 2007 riep UNESCO Corvo uit tot biosfeerreservaat.

Alles ligt in of naast het dorp, en je kunt het in een ochtend zien:

• Casa do Tempo, aan de Rua das Pedras, is het geschiedeniscentrum van het Ecomuseu en vertelt het verhaal van het eiland op volgorde, van de kolonisatie tot nu. De gepubliceerde zomertijden (1 april tot 30 september, zoals vermeld in 2026) zijn maandag tot en met vrijdag, 10:00 tot 12:30 en 13:30 tot 17:30. Wintertijden zijn niet gepubliceerd, dus vraag ernaar bij Casa do Bote.
• De kerk van Onze-Lieve-Vrouw der Wonderen, met het jaartal 1795 boven de deur en het beeld waaraan het eiland de redding van 1632 toeschrijft.
• De buste van Mouzinho da Silveira op het plein bij het gemeentehuis.
• Porto da Casa, de aanlegplaats die de piraten probeerden in te nemen, nu de haven van het eiland.
• Casa do Bote met zijn walvissloep, aan de Caminho dos Moinhos.

Onze wandeling door Vila do Corvo behandelt de route, de windmolens en de andere huizen van het Ecomuseu. Van de stenen ruiter of de munten is niets te zien; beide zijn alleen uit geschreven verslagen bekend.

Bestond het standbeeld van Corvo echt? Niemand weet het. Het verslag komt uit de kroniek van Damião de Góis uit 1567, die zegt dat het op weg naar Lissabon brak. Er is geen stuk van te zien, en sommige historici denken dat een rotsformatie het verhaal op gang bracht.

Zijn er echt Carthaagse munten op Corvo gevonden? Een rapport uit 1778 zegt van wel en beschrijft een vondst uit 1749. Er is geen ander bewijs van mensen op de Azoren vóór de Portugezen, en historici zijn verdeeld.

Waarom staat er een buste van Mouzinho da Silveira op Corvo? In 1832 schafte hij de geldbelastingen van het eiland af, halveerde hij de tarweheffing en maakte hij er een gemeente van. In zijn testament vroeg hij om op Corvo begraven te worden, maar hij werd op het vasteland begraven.

Waar kan ik op het eiland meer leren over de geschiedenis van Corvo? In Casa do Tempo aan de Rua das Pedras, in de zomer open op werkdagen (tijden 2026: 10:00 tot 12:30 en 13:30 tot 17:30, 1 april tot 30 september). Vraag bij Casa do Bote naar de openingstijden in de winter.